Wentylacja spawalni to nie luksus, lecz obowiązkowy element bezpieczeństwa każdego warsztatu, hali produkcyjnej lub małej pracowni spawalniczej. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 27.04.2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach spawalniczych, każde stałe stanowisko spawalnicze musi być wyposażone w instalację wentylacji stanowiskowej, która skutecznie usuwa szkodliwe dla zdrowia zanieczyszczenia. W artykule wyjaśniamy, jakie systemy wentylacji przemysłowej dla spawalni faktycznie działają, czym są odciągi spawalnicze, co to wentylacja miejscowa i czy sama wentylacja ogólna wystarczy do ochrony pracowników.
Jaka wentylacja w warsztacie spawalniczym?
Odpowiedź: W warsztacie spawalniczym wymagana jest kombinacja wentylacji ogólnej (wymiana powietrza w całej hali) oraz wentylacji miejscowej (odciągi bezpośrednio przy stanowisku spawalniczym). Żadna z tych metod sama z siebie nie wystarczy – obie muszą pracować razem.
Dlaczego wentylacja spawalni jest konieczna?
Proces spawania elektrycznego generuje mierzalne zagrożenia zdrowotne. W dymie spawalniczym znajdują się tlenki metali (żelazo, mangan, chrom, nikiel), krzemionka krystaliczna (gdy elektroda zawiera ją w otulinie) oraz gazy drażniące, takie jak fluorki. Zgodnie z publikacją Centralnego Instytutu Ochrony Pracy – Państwowego Instytutu Badawczego (CIOP-PIB): "Dotychczasowe rozwiązania dotyczące instalacji wentylacji stanowisk spawalniczych okazują się nie w pełni skuteczne pod kątem wychwytywania cząstek pyłów i dymów spawalniczych".
Dlatego właśnie przepisy są surowe – narażenie na te substancje bez kontroli może prowadzić do pylicy spawaczy (zawodowej choroby płuc).
Struktura prawidłowej wentylacji spawalni
Prawidłowa wentylacja spawalni zbudowana jest z trzech warstw ochrony:
- Wentylacja ogólna pomieszczenia – zapewnia stały przepływ czystego powietrza przez całą halę (rozcieńczanie zanieczyszczeń niewychwyconych)
- Wentylacja miejscowa (odciągi spawalnicze) – wychwytuje zanieczyszczenia bezpośrednio u źródła, przy stanowisku (priorytet BHP)
- Filtrowentylacja – systemy oczyszczania powietrza, które pozwalają na recyrkulację ciepłego powietrza zimą (przy zachowaniu odpowiednich klas filtracji)
Przepisy jasno stanowią: wentylacja miejscowa nie zastępuje wentylacji ogólnej, lecz stanowi jej niezbędne uzupełnienie.
Czy wentylacja ogólna wystarczy przy spawaniu?
Odpowiedź: Nie, wentylacja ogólna sama z siebie nie wystarczy. Pracodawca, który polega tylko na wentylacji ogólnej hali, narusza prawo i naraża pracowników.
Co mówią przepisy?
Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 27.04.2000 r. wprost stanowi w § 9:
"Stałe stanowisko spawalnicze, na którym istnieje możliwość emisji szkodliwych pyłów i gazów, pracodawca powinien wyposażyć w instalację wentylacji stanowiskowej."
To nie jest rekomendacja – to obowiązek prawny. Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) weryfikuje ten element podczas kontroli.
Dlaczego wentylacja ogólna nie wystarczy?
Dym spawalniczy unosi się w strefie oddychania spawacza. Wentylacja ogólna (np. wentylatory dachowe) usuwa zanieczyszczenia dopiero po tym, jak rozprzestrzenią się one po całej hali i przejdą przez płuca pracowników. Badania CIOP wykazują, że tylko wentylacja miejscowa (ssawki, ramiona odciągowe) skutecznie redukuje narażenie w strefie oddychania.
Odciągi spawalnicze – rodzaje i zasada działania
Odciągi mobilne (przenośne)
Urządzenia filtrowentylacyjne na kołach, wyposażone w ramię odciągowe (zazwyczaj 2–4 m).
Zastosowanie: Małe warsztaty, spawanie dorywcze, zmienne miejsca pracy (np. spawanie dużych konstrukcji).
Zalety: Brak konieczności budowy instalacji kanałowej, możliwość recyrkulacji powietrza.
Odciągi stacjonarne (wiszące)
Ramiona odciągowe montowane do ścian lub słupów, podłączone do centralnego wentylatora lub filtra.
Zastosowanie: Stałe stanowiska spawalnicze, linie produkcyjne.
Zalety: Większa wydajność, brak zajmowania miejsca na podłodze, cichsza praca (wentylator na zewnątrz).
Stoły spawalnicze z odciągiem dolnym
Stoły z rusztem, przez który powietrze jest zasysane w dół.
Zastosowanie: Spawanie małych detali, szlifowanie.
Zalety: Nie wymagają ustawiania ramienia przez pracownika, bardzo wysoka skuteczność dla małych elementów.
Wentylacja miejscowa – jak to działa?
Parametry skutecznego odciągu
- Prędkość porywania: Aby skutecznie porwać dym, prędkość powietrza w miejscu powstawania zanieczyszczeń musi wynosić ok. 0,5–1,0 m/s.
- Wydajność ramienia: Typowe ramię odciągowe Ø160 mm wymaga przepływu ok. 1000–1400 m³/h.
- Zasięg i ustawienie: Ssawka powinna znajdować się 30–50 cm od łuku elektrycznego. Jeśli jest za daleko, skuteczność spada drastycznie (zależność z kwadratem odległości).
Filtracja stanowiskowa – wielostopniowa ochrona
W przypadku recyrkulacji powietrza (powrót powietrza do hali), system musi być wyposażony w filtry wysokiej skuteczności:
Filtr wstępny (Iskrołap)
Siatka metalowa lub labiryntowa, która wyłapuje iskry i duże cząstki, chroniąc wkłady filtracyjne przed przepaleniem.
Filtr główny
Najczęściej wkład patronowy (nabojowy) wykonany z poliestru lub celulozy. Klasa filtracji zazwyczaj M (zgodnie z DIN EN 60335-2-69) lub F9/H13.
Filtr węglowy (opcjonalnie)
Stosowany przy spawaniu metali zaolejonych lub przy emisji ozonu, aby zredukować uciążliwe zapachy i gazy.
Wymagania prawne i normy techniczne
Polska legislacja
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 27 kwietnia 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach spawalniczych (Dz.U. 2000 nr 40 poz. 470).
- Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (tzw. normy NDS).
Normy europejskie
- PN-EN ISO 15012-1 – Zdrowie i bezpieczeństwo w spawalnictwie i procesach pokrewnych – Wymagania, badanie i oznakowanie urządzeń do filtrowania powietrza. (Klasy spawania W2, W3).
Co sprawdza inspektorat pracy?
Podczas kontroli BHP inspektor sprawdza:
- Czy każde stałe stanowisko ma odciąg miejscowy.
- Czy wykonywane są pomiary stężeń czynników szkodliwych (NDS).
- Czy filtry są wymieniane, a instalacja jest sprawna technicznie.
- Czy przy spawaniu stali wysokostopowych (chrom, nikiel) stosowane są urządzenia klasy W3 (jeśli następuje recyrkulacja).
Podsumowanie i wnioski
Wentylacja spawalni nie jest opcjonalna – to wymóg prawny i zdrowotny.
- Sama wentylacja ogólna nie wystarczy. Przepisy wymagają wentylacji stanowiskowej na każdym stałym stanowisku.
- Skuteczność zależy od pracownika. Najlepszy odciąg nie zadziała, jeśli ssawka będzie ustawiona za daleko (powyżej 50 cm). Szkolenie personelu jest kluczowe.
- Klasa filtracji ma znaczenie. Przy spawaniu stali nierdzewnej (rakotwórcze tlenki chromu i niklu) wymagana jest najwyższa klasa filtracji i brak recyrkulacji (lub recyrkulacja tylko z atestem W3).
- Wybór systemu zależy od skali. Małe warsztaty – urządzenia mobilne; duże hale – systemy centralne push-pull lub instalacje kanałowe.
Planujesz wentylację dla spawalni?
Projektujemy i montujemy systemy wentylacji stanowiskowej i filtracyjnej zgodne z najnowszymi przepisami BHP. Chroń zdrowie swoich pracowników.
Darmowa wycena